Vortúrarnir eru skemmtilegasti hluti sleðamennskunnar og meðfylgjandi myndir voru teknar í ferð sem farin var laust eftir miðjan maí á síðasta vori.

Ekið var af Öxnadalsheiði á miðvikudagskvöldi inn í Laugafell og gist þar fyrstu nóttina. Daginn eftir var haldið áleiðis austur á bóginn en ekið skemmra en ætlað var sökum bilana sem hrjáðu hópinn. M.a. þurfti einn að fá nýjan sleða sendann að heimann. Á föstudagsmorgni var vaknað í mikilli blíðu og þá ekið norðan Dyngjujökuls í Kverkfjöll og baðað í Hveragili. Þar snéru tveir úr hópnum heim á leið en aðrir óku áfram austur í Snæfell.

Laugardagurinn var notaður í skoðunarferðir um nágrennið í frábæru veðri. M.a. var ekið niður í Víðidal, litið niður í Geithellnadal og síðan brunað upp á Vesturdalsjökul, sem gengur út úr Vatnajökli. Farið var upp á Goðahnjúka og síðan snúið við niður Eyjabakkajökul, litið á íshellinn og ekið áfram um Eyjabakka að Laugarfelli til að fara í bað. Að því loknu var stefnt til baka í Snæfellsskála og brunað upp á Snæfellið áður en gengið var til kvöldmatar.

Á sunnudagsmorgni var skítaveður og var því brottför frestað fram á kvöld. Um 10 leytið um kvöldið var síðan lagt af stað heim og stóð á endum að síðuhöfundur rétt náði að komast á fund á Akureyri kl. 8 á mánudagsmorgni.

Landaleitarmenn nefndist flokkur vaskra manna sem Þingeyingar gerðu út árið 1880 til að kanna svæðið umhverfis Ódáðahraun. Í þeirri ferð fundust m.a. Gæsavötn, kofarústirnar í Hvannalindum og fleiri merkir staðir. Sl. miðvikudag voru „Landaleitarmenn hinir seinni“ á ferð.

Tilgangur fararinnar nú var að kanna hvort finna mætti styttri akfæra leið í Gæsavötn en þá sem nú er notuð, þ.e. fyrir þá sem koma að norðan. Sem kunnugt er þarf nú að aka Sprengisandsleið suður að Tómasarhaga áður en beygt er norðaustur með Tungnafellsjökli áleiðis í Gæsavötn. Til fararinnar völdust fjórir vaskir menn úr Eyjafirði og Þingeyjarsýslu og var gengin sem næst bein lína frá vaðinu yfir Langadrag á Gæsavatnaleið norðvestur að vegamótum Sprengisandsleiðar og Dragaleiðar, þ.e. þar sem ytri afleggjarinn í Laugafell tengist Sprengisandsleið. Samtals eru þetta um 25 km sem lagðir voru að baki á sex og hálfri klukkustund. Of snemmt er að fullyrða nokkuð um árangur ferðarinnar “en verið er að flokka og vinna þau gögn sem safnað var”, eins og sagt er á máli fagmanna. Einmuna veðurblíða var á hálendinu þennan dag og bærðist ekki hár á höfði. Meðfylgjandi myndir tók Smári Sig. af ferðafélögum sínum.

Nú er tími vortúranna upp runninn enda aldrei skemmtilegra að fara á sleða en einmitt á þessum árstíma. Meðfylgjandi myndir voru teknar í ferð sem farin var helgina 12.-13. maí sl. Ekið var af Öxnadalsheiði inn í Laugafell til gistingar á föstudagskvöldi. Þaðan í Gæsavötn daginn eftir og áfram upp í Grímsvötn. Hluti hópsins fór aftur í Laugafell til að gista en afgangurinn tók lífinu með meiri ró, gisti í Gæasvötnum um nóttina og ók síðan niður á Öxnadalsheiði daginn eftir með viðkomu í lauginni í Laugafelli, að sjálfsögðu. Flestir ferðalangar voru af Eyjafjarðarsvæðinu en tveir, þeir Sigurjón Pétursson og Ólafur Sigurgeirsson, lögðu á sig bílferð frá sv-horninu upp á Öxnadslsheiði til að slást í för. Veðrið var með eindæmum gott en færið að sama skapi blautt þannig að nokkuð var um að menn festu sig í krapa. Smári Sig. og Sigurjón Pétursson tóku meðfylgjandi myndir.

Þeir sem mættu í ferð á vegum EY-LÍV sl. laugardag áttu svo sannarlega góðan dag í góðu veðri. Ekið var frá Garði í Dalsmynni, upp á Kinnarfjöll og norður þau en koma átti við í Náttfaravíkum. Til þess var ekið niður Austurdal og síðan Kotadal sem tekur við af honum. Litið var yfir í Naustavík og síðan ekið noður með víkunum áður en farið var vestur yfir fjöllin, yfir í Flateyjardal og þar út að Brettingsstöðum. Þaðan var Flateyjardalur ekinn til baka að Garði. Í ferðina mættu 20 manns og fór allt vel fram undir öruggri stjórn þeirra Sólvangsbræðra, Ingvars og Bergsveins Jónssona og Arnórs Erlingssonar á Þverá. Landslag á þessum slóðum er ægifagurt auk þess sem svæðið hefur að  geyma merkar heimildir um lífsbaráttu þjóðarinnar á öldum áður. Meðfylgjandi myndir tóku síðuhöfundur og Rúnar Arason í ferðinni.

Um síðustu helgi fór hópur Eyfirðinga í góða ferð um austanvert hálendið. Ekið var frá Öxnadalsheiði, um Gæsavötn og Kistufell austur í Grágæsadal þar sem gist var tvær nætur. Ferðast var niður með Jökulsá á Dal, Hafrahvammagljúfur skoðuð og litið við í Laugarvalladal. Einnig var farið um Kverkfjallarana, baðað í Hveragili og fleira til gamans gert. Meðfylgjandi myndir tók Eiríkur Jónsson í ferðinni.

Að morgni miðvikudagsins 11. apríl 2001 lagði vaskur hópur manna af stað úr Eyjafirði áleiðis austur í Mývatnssveit. Þarna voru á ferð sjö harðsnúnir vélsleðakappar sem ætluðu að eyða næstu dögum á fjöllum. Dagarnir fyrir og um páska eru meðal þeirra sem veðurfræðingar varast að spá einhverju afgerandi um veðrið en þó leit út fyrir að það gæti orðið sæmilegt næstu daga. Gróf ferðaáætlun var að fara á sleðunum frá Skútustöðum í Mývatnssveit og aka suður í Kverkfjöll þaðan sem gera átti út. Auk þessara sjö var von á tveimur sunnlenskum höfðingjum sem lögðu á svipuðum tíma upp frá Vatnsfelli og ætluðu að hitta hópinn í Sigurðarskála í Kverkfjöllum.

Lagt í’ann

Langt var upp frá Skútustöðum upp úr hádegi og stefnan tekin suður á milli Bláfjalls og Sellandafjalls, sem blasa við sunnan Mývatnssveitar. Veður og færi voru eins og best gerist og sóttist ferðin vel. Ákveðið var að leggja smá lykkju á leiðina og fara að Ketildyngju, gosdyngju í Ódáðahrauni austur af Bláfjalli. Þar er mikill jarðhiti og á þessi staður sér merka sögu. Ketildyngja hét fyrrum Fremrinámur og þarna eru miklar brennisteinsnámur frá fyrri tíð. Var brennisteinninn fluttur á hestum til Húsavíkur og þaðan með skipi til Danmerkur. Þótti brennisteinn úr Fremrinámum sérlega góður og hreinn. Aðalnámurnar eru austan við gíginn Ketil í toppi dyngunnar og í sjálfum gígnum. Geysimikil hraun hafa runnið frá Ketildyngju og eru þau í ýmsum kvíslum. Mesta hraunið rann til norðvesturs, yfir mikinn hluta Mývatnsveitar, niður allan Laxárdal og Láxárgljúfur og breiddist yfir allan Aðaldal norður að Skjálfandaflóa. Er það a.m.k. 70 km langt og 330 ferkílómetrar. Talið er að það sé um 3.500 ára gamalt. (Sjá Landið þitt Ísland, bls. 218 og 241.)

Frá Ketildyngju var stefnan tekin á Hvammsfjöll, en þau rísa hæst í um 890 m yfir sjó suður af Kerlingardyngju. Með fjöllunum er oftast eina færa sleðaleiðin suður í gegnum Ódáðahraun að Dyngjufjöllum. Nú var farið á milli fjallanna í átt að Kollóttudyngju. Áð var við skálann Bræðrafell sem stendur suðaustan við dyngjuna og þaðan haldið að skálanum Dreka við Dyngjufjöll. Báðir þessir skálar eru í eigu Ferðafélags Akureyrar. Alltaf var sama blíðan og nægur snjór um allt. Nú var bara eftir síðasti leggurinn úr Dreka í Sigurðarskála við Kverkfjöll og fyrr en varði var hópurinn kominn á áfangastað.

Snjómokstur og saltfiskur

Eins og fram hefur komið er nú óvenju mikill snjór á Kverkfjallasvæðinu og var skálinn nánast á kafi. Tók nú við mikill snjómokstur. Byrjað var á að moka frá dyrum og gluggum og síðan ofan á gasgeymsluna. Reyndust það vera fullar tvær mannhæðir. Þá var gríðarlegt verk að moka upp kamarinn. Meðan á þessu stóð renndu Sunnlendingarnir tveir í hlað og flokkurinn því orðinn fullskipaður. Kapp var lagt að byrja sem fyrst að kynda upp en Sigurðarskáli er stórt hús og því tekur talsverðan tíma að ná upp góðum hita. Nú leið að kvöldi og ekki seinna vænna að fara að skella saltfiskinum í pottinn en á matseðlinum þetta fyrsta kvöld var salfiskur með kartöflum, rúgbrauði og hamsatólg. Tóku menn hraustlega til matar síns enda svangir eftir langan akstur og mikinn mokstur. Var ekki laust við að svefninn tæki snemma að sækja að sumum.

Baðað og baðað

Þegar vaknað var á fimmtudagsmorgun var hið besta veður en nokkuð dimmt yfir. Því var lítið skyggni til að keyra og var lífinu tekið með ró fram eftir morgni. Um hádegi tók að birta til og var þá rennt upp að jöklinum þar sem heit áin rennur undan honum. Var í snarhasti útbúin hin ágætasta baðaðstaða sem flestir nýttu sér og luku miklu lofsorði á. Ákveðið var að freista þess að komast austur fyrir Kverkfjallaranann, í Hveragil, en þar rennur heit á sem afskaplega gott er að baða sig í. Ferðin þangað gekk ekki átakalaust og kostaði marga króka en hafðist þó á endanum. Var þá ekkert því til fyrirstöðu að skella sér aftur í bað, enda fullir þrír tímar frá því að síðast var baðað. Að því loknu var rennt aftur heim í skála og fannst nú mun betri leið. Enn höfðu engir ferðamenn bæst við í skálann en vitað var að þangað stefndi talsverður hópur fólks sem von var á seinna um kvöldið. Matseðillinn hljóðaði upp á svínakjöt með sósu, kartöflum, rauðkáli og grænum baunum sem gerð voru góð skil. Seint um kvöldið og um nóttina fór að fjölga í skálanum en þá mættu á staðinn hópar af jeppafólki og nokkrir vélsleðar. Nú var einnig farið að hlýna í veðri og komin slagveðursrigning.

200 km lagðir að baki

Föstudagurinn langi rann upp bjartur og fagur og var hann tekinn snemma. Ekið var í Hvannalindir sem eru í Krepputungu, geiranum á milli Jökulsár á Fjöllum og Kreppu. Í Hvannalindum eru uppsprettur og lækir sem koma undan hrauninu. Einnig er þarna nokkur gróður. Árið 1880 fundust í Hvannalindum útilegumannakofar sem eignaðir eru Fjalla-Eyvindi. Í sömu ferð gengu menn þarna fram á hrossabein og er sá fundur talinn vera kveikjan að sögunni Heimþrá eftir Þorgils gjallanda en Þorgils var meðal þeirra sem voru í umræddum leiðangri 1880. Úr Hvannalindum var ekið áfram yfir Kreppu og í Grágæsadal. Þar er fallegur fjallaskáli en í dalnum er lón eða vatn sem Kverká fellur í skömmu áður en hún sameinast Kreppu. Áfram var haldið austur á bóginn áleiðis í Snæfell, yfir Kringisá og Jökulsá á Dal, komið við í sæluhúsi við Sauðá og ekið upp á Sauðahnjúka sem ná yfir 1.000 m hæð yfir sjó. Sóttist ferðin einkar vel enda færið enn mjög gott þótt það hefði þyngst. Í Snæfellsskála voru aðeins tveir menn á jafn mörgum jeppum en von var á fleira fólki seinna um daginn. Ekið var norður og austur fyrir Snæfell, að skálunum við Laugarfell. Þar var ákveðið að líta á íshellinn í Eyjabakkajökli og lá nú leiðin um hina frægu Eyjabakka austan Snæfells. Íshellirinn brást ekki vonum manna og var glæsilegur að venju. Var m.a. kveikt á neyðarblysi inn hellinum til að magna enn stemmninguna. Frá íshellinum var stefnan aftur tekin á Kverkfjöll, ekið yfir sporð Brúarjökuls og komið við í Hveragili til að fara í bað. Er komið var í Sigurðarskála voru um 200 km að baki frá morgninum og ekkert að vanbúnaði að hefja undirbúning fyrir kvöldmáltíðina, sem átti að vera sú síðasta í ferðinni. Nú hljóðaði matseðilinn upp á pönnusteiktar nautalundir með hinu ýmsa meðlæti og þóttust menn aldrei hafa bragðað annan eins mat, enda yfirstjórn matseldarinnar í höndum formannsins. Eftir margar smásögur var lagst til svefns en heldur var þó nóttin ónæðissamari en æskilegt getur talist.

Heimför frestað

Morguninn eftir lá fyrir að leggja af stað til baka niður í Mývatnssveit. Sunnlendingarnir ákváðu að slást í för og aka síðan suður yfir hálendið. Veður var þokkalegt fyrst í stað og gekk ferðin í Dreka ágætlega. Þar fór veðrið að versna og við Bræðrafell var komið leiðindaveður. Eftir um 3 km akstur frá Bræðrafelli var ákveðið að snúa við í skálann, enda orðið mjög blint að keyra og hættur sem geta víða leynst. Ekki er í kot vísað í Bræðrafelli auk þess sem svo vel hittist á að Bræðrafellsjarlinn sjálfur, Jakob Kárason, var með í för. Lífinu var tekið með ró fram eftir kvöldi og var hugmyndin að nota náttmyrkrið til að keyra heim. Þá nýtast ljósin af sleðunum, sem þau gera ekki þegar ekið er í blindu að degi til. Veðrið versnaði hins vegar þegar á kvöldið leið og því sæst á að fresta heimkomu um einn dag og gista í Bræðrafelli. Áttu menn þar góðan nætursvefn og vöknuðu í blíðuveðri daginn eftir, að morgni páskadags. Var nú hælum slegið við rass og ekið greitt niður í Mývatnssveit. Fóru tveir á undan til að ná í bensín þar sem ljóst var að mjög hafði gengið á bensínbirgðirnar daginn áður meðan menn þurftu að læðast áfram í leiðindaveðri.

Í Selinu á Skútustöðum fékk hópurinn sér hádegismat og þeir Sveinn og Leif keyptu bensín enda áttu þeir eftir að aka suður yfir hálendið að Vatnsfelli. Hinir sjö settust upp í bílana og óku inn í Eyjafjörð. Að baki var einkar vel heppnuð og eftirminnileg ferð. Yngva Ragnari í Selinu/Hótel Mývatn eru færðar bestu þakkir fyrir veitta aðstoð og einkar góða þjónustu á öllum sviðum.

Bárðargötuferðalangar komu til byggða í gærkvöld eftir geysilega vel heppnaða ferð. Smári Sig. sendi ágrip af ferðasögunni svona rétt til að við hin getum fundið reykinn af réttunum.

Hófum ferðina við Lundarbrekku í Bárðardal. Þar var boðið upp á kaffi og harmonikkuspil að þjóðlegum sið. Fórum síðan upp í Réttartorfu og gistum þar.

Snemma morguns var ræst og boðið skyr og slátur í morgunmat. Í frábæru veðri og færi héldum við austan „Fljóts“ allt að Marteinsflæðu. Þar var tekið bað í Hitulaug áður en haldið var vestur yfir Fljótið að nýju. Fyrsta legg lauk síðan við Skjálfandafljótsbrú. Skotist var í Gæsavötn grillað, sofnað snemma og ræst fyrir kl. 07,00 og boðin egg og beikon í morgunverð.

Leggur 2 hófst fyrir kl 9,00 þar sem sá fyrsti endaði, enn og aftur í sól og blíðu. Haldið var í Vonarskarð og litið á gufubaðsaðstæður í Snapadal. Síðan haldið að Hamrinum í Vatnajökli. Ekki var áð fyrr en komist var inn að lóninu rétt undir Hamarsveggnum og margar myndir þrykktust á prent. Þá fikruðu menn sig áfram suður á bóginn með mörgum stoppum og mörgum myndum. Komið var að Jökulheimum undir kvöldmat og ekki seinna vænna en að drífa hangikjötið á borð og gera góð skil. Snemma var farið að sofa og enn fyrr á fætur. Hafragrautur á línuna með slátri.

Leggur 3 lá frá Jökulheimum upp á Tungnaárfjöll og yfir þau, niður norðan við Langasjó og yfir Skaftá. Sama sólarblíðan og ekki hreyfðist hár á höfði. Margt að sjá og skoða og margar myndir fuku. Haldið var austan Fögrufjalla allt að Hverfisfljóti og suður með Eldhrauni. Þessu fylgdu margir útúrdúrar á nálæg fjöll. Hvert sem litið var var hrikaleg fegurð og mikilfengleg sýn; Lakasvæðið, Sveinstindur, Hágöngur, Geirvörtur og Þórðarhyrna. Ekki skemmir að sjá Öræfajökul og Snæbreið sem bakgrunn við sjóndeildarhring. Að Núpi mætti flokkurinn á sama tíma og sólin skartaði kvöldgeislum sínum yfir Fljótsthverfið. Gist var á Geirlandi við Kirkjubæjarklaustur og þar galdraði kokkur ferðarinnar fram enn eina veisluna. Allir voru komnir í koju fyrir kl 22,00. Var þá formlegum leiðangri í spor Gnúpa-Bárðar lokið.

Að venju var ræst kl 7,00 morguninn eftir og haldið til fjalla í logni og glampandi sól. Farið var upp að Síðujökli og sem leið liggur að Geirvörtum og Hágöngum og þaðan yfir að Pálsfjalli. Þaðan upp á Háubungu og í Grímsvötn. Haldið var vestur fyrir vötnin, norður fyrir Skaftárkatlana og niður Köldukvíslarjökul með viðkomu á toppi Hamarsins. Í Gæsavötnum var síðan haldið uppteknum hætti með sameiginlegri kvöldmáltíð.
Á lokadegi ferðarinnar var eins og áður, logn sól og blíða. Þá var tekin stefnan á Tungnafellsjökul og stoppað á „Nafla heimsins“ eða á Háhyrnu og litið á dýrðina sem við blasti. Ekið var niður Hagajökulinn og vestur yfir Sandinn, upp Þjórsárjökulinn og upp að Hásteinum. Þaðan yfir á Miklafellið, þar sem stutt var í Laugafellsbað. Um kvöldmatartímann var lagt norður á bóginn. Skotist norður að Hraunárdal, farið niður Kerhólsöxlina og komið í bæinn eftir 860 km skreppitúr.

Þrátt fyrir að víða sé kvartað undan snjóleysi á það alls ekki við um alla landshluta. Á norðanverðu hálendinu er víðast góður snjór, einkum þegar austar dregur. Hópur eyfirskra sleðamanna var þar á ferð í síðustu viku og dvaldi m.a. í Kverkfjöllum. Þar er óvenju mikill snjór og var lausamjöllin slík að erfitt var að komast um á sleða. Veðurblíðan sl. fimmtudag var líka engu lík og svo sannarlega þess virði að vera á fjöllum.

Á milli jóla og nýárs 2000 var farin fín sleðaferð upp úr Eyjafirði, inn í Laugafell, um Vonarskarð og víðar. Meðfylgjandi myndir tók Birgir Rafn á Haftækni og sem sjá má var mikil blíða.

Það voraði snemma árið 2000. Snjólalög höfðu aldrei verið mikil þennan vetur og þegar kom fram í miðjan maí sáust varla fannir nema í allra, allra hæstu fjöllum. Bændur höfðu fyrir nokkru borið á tún sín og horfðu með velþóknun á nýgræðinginn æða upp úr jörðinni. Sleðamenn voru allir löngu búnir að afskrifa veturinn og höfðu komið fákum sínum í sumarhagana. Eða hvað? Við nánari athugun kom í ljós að til voru þeir menn sem neituðu að gefast upp fyrir sumrinu. Þeir skyldu í eina sleðaferð enn áður en búkkar yrðu smurðir og bensíntankar tæmdir fyrir sumarið. Þetta er sagan af þeim. Saga af þrautseigju, áræðni og dug, en þó fyrst og fremst af hæfilegri þrjósku.

Formaðurinn hringdi í menn til skiptist og brýndi þá til dáða. „Ja, Smári er alveg flugbeittur að drífa sig,“ sagði hann við Úlla áður en hann hringdi í Smára og sagði nákvæmlega það sama við hann. Nema nú var það Úlli sem var alveg flugbeittur að drífa sig og það strax. Þannig tókst honum að safna í harðsnúinn flokk sem samanstóð af mönnum sem kalla ekki allt ömmu sína (enda flestir á þeim aldri að þær góðu konur eru löngu farnar á annan og betri stað). „Já en er nokkur snjór strákar mínir,“ sögðu úrtöluraddirnar en menn létu það ekki á sig fá heldur efldust allir.

Mætt var upp á Öxnadalsheiði laust eftir miðjan dag á föstudegi og voru þar komnir formaðurinn Hreiðar, Smári, Úlli og Dórarnir Jónsson og Arinbjarnarson. Ekki var sérlega björgulegt að líta upp Kaldbaksdalinn og ljóst að eitthvað yrði að bíta saman jöxlum til að ljúka þessu verkefni. Sigurgeir hafði mætt til að hvetja menn til dáða en sjálfur komst hann ekki með af ófyrirsjáanlegum orsökum. „Þið verðið komir heim um kvöldmat,“ hljóðaði dómur þess sem átti að hvetja en ekki létu ferðalangar það á sig fá. Ljóst var að dalurinn væri ófær að austanverðu og því þurfti að byrja á að ferja sleðana yfir ána á stærstu jeppunum. Þar var svo tekið niður og menn fóru að tygja sig til brottfarar. Var ekki laust við að glott læddist fram á einstaka varir yfir því verkefni sem framundan var. Kom raunar í ljós að sumir höfðu ekki haft meiri trú á verkefninu en það að þeir voru varla með bensín og nesti til dagsins.

Síðan var lagt í´ann. Fyrirhugað var að þræða inn dalinn að vestanverðu og reyna að læðast á milli þúfnanna. Þegar nær dró kom hins vegar í ljós að það vantaði alveg snjóinn sem átti að vera á milli þeirra. Nú voru góð ráð dýr. Undirritaður var að reyna að snúa við en þar sem sleðinn var þunglestaður af bensíni og kosti til helgarinnar lét tækið illa að stjórn og stefndi til fjalls, beint upp öxlina vestan við dalinn. Og viti menn. Upp fóru bæði ökumaður og sleði og síðan fylgdu aðrir í kjölfarið. Meira að segja fimman hans Dóra en þó ekki fyrr en eigandinn hafði hótað henni öllu illu. Þegar upp var komið var leiðin greið inn Nýjabæjarfjall og var ekið í ágætum snjó í Bergland. Eftir það fór heldur að þynnast en þó ekki meira en svo að vandræðalítið var að þræða í Laugafell. Raunar þraut snjóinn nokkurn spöl frá húsinu en þar sem Haraldur Örn var þessa dagana að ganga á Norðurpólinn einn síns liðs þótti mönnum ekkert tiltökumál að rölta þennan spöl í skálann. Var síðan farið í laugina, etið, sagðar sögur og á endanum lagst til svefns.

Laugardagsmorgunn rann upp, bjartur og fagur. Fyrsta morgunverkið var að fara í laugina, enda menn ekki farið í bað síðan kvöldið áður. Að loknum morgunmat var farið að huga að bensínmálum og kom í ljós að fremur snjólétt var orðið umhverfis tankana. En ekki létu menn það á sig fá. Ekið var sem leið liggur í Sandbúðir og þaðan var stefnan tekin á Fjórðungsöldu. Upp á henni virtu menn fyrir sér útsýnið til allra átta og vorkenndu þeim sem sátu eftir heima að missa af dýrðinni. Ekki var annað að sjá ofan af Fjórðungsöldu en að sæmilega fært væri að Tungnafellsjökli og var því stefnan tekin á hann. Þó kom á daginn að leiðin var torsóttari en sýndist í fyrstu og var mikið um snúninga og þræðingar, eins og þessi MapSource-mynd sem tekin er úr GPS-tæki undirritaðs, sýnir glögglega,. Var flokkurinn sannarlega feginn að komast að jöklinum og þótti ástæða til að setjast niður og fá sér kaffi.

Ekið var upp á jökul í sömu veðurblíðunni sem fyrr og farið mikinn. Fljótlega opnaðist stórfenglegt útsýnið yfir Vonarskarð og Bárðarbungu og var ljóst að mönnum væru allir vegir færir að komast á Vatnajökul. Slíkt var þó ekki inn á ferðaáætlun enda leyfði tími og bensín vart svo langa ferð. Ekið var niður í Vonarskarð, inn í Snapadal og að hverasvæðinu. Þaðan var stefnan tekin aftur til baka en nú til vesturs sunnan við Jökuldal. Reyndist greið leið áfram vestur yfir Sprengisand og nánast engar þræðingar. Komið var aftur í Laugafell undir kvöld og þar var slappað af og hafður náttstaður.

Heimferð var daginn eftir og var hún tíðindalítil. Þó náði Smári að sökkva sér á einum stað sem vissulega lyfti ferðinni upp á enn hærra plan, sem þó var allhátt fyrir. Ekin var sama leið niður á Öxnadalsheiði og voru menn hæfilega skelkaðir á leið niður öxlina til baka. Var ljóst að snjórinn á Öxnadalsheiði hafði ekkert aukist meðan við vorum í ferðinni. Að baki var einstaklega góð og eftirminnileg ferð, ekki síst fyrir þær sakir hvað allir spáðu illa fyrir henni. En hér sannaðist einu sinni sem oftar að hæfilegt magn af þrjósku er ekki löstur á neinum manni. HA (Myndir: Smári Sig. og HA)

Undirritaður hefur verið þeirrar gæfu aðnjótandi að upplifa margar skemmtilegar sleðaferðir. Ein af þeim eftirminnilegri er tvímælalaust ferð sem farin var vorið 1993. Kemur þar margt til. Árstíminn var óvenjulegur, veðrið hreint frábært og einnig gerðust óvæntir atburðir sem nánar verður vikið að síðar.

Í sleðaferð um mitt sumar?

„Hvað eruð þið að gera í vélsleðaferð um mitt sumar,“ voru viðbrögð margra þeirra sem fréttu af vélsleðaferð sem fyrirhuguð var um miðjan júní 1993, nánar tiltekið daga 11.-13. júní. Að hluta til eru spurningar sem þessar skiljanlegar því á þessum árstíma er fólk með hugann við flest annað en vetrarferðir. Flestir hafa þegar lokið vorverkunum, eru búnir að slá garðinn a.m.k. einu sinni og eru í óða önn að búa sig undir sumarfríið til að ná sem mestu út úr hinu stutta íslenska sumri. En uppi á hálendinu er snjórinn mun lengur að fara en í byggð og á vorin, þegar frosthörkur vetrarins eru að baki og nóttin björt, er einmitt besti tíminn til að fara í vélsleðaferð.

Undirbúnigur fyrir umrædda ferð var ekki langur og ekki ljóst fyrr en á síðustu stundu hversu margir færu með. Ferðaáætlun var ekki heldur fullmótuð og átti að ráðast af snjóalögum og veðri. Vatnajökull var þó það sem stefnt var á. Ákveðið var að safnast saman á Öxnadalsheiði upp úr hádegi föstudagionn 11. júní og freista þess að komast upp á hálendið. Það var síðan um þrjúleytið sem 9 manna hópur á jafn mörgum sleðum lagði af stað frá bílunum, áleiðis upp Kaldbaksdalinn. Ferðalangar voru úr Eyjafirði og einn hafði lagt á sig akstur frá Reykjavík til að taka þátt í leiðangrinum. Vitað var um tvo til viðbótar sem orðið höfðu seinir fyrir og voru skammt á eftir auk þess sem aðrir fjórir ætluðu að leggja af stað seinna um daginn.

Fallegt vorveður og nægur snjór á Nýjabæjarfjalli.

Þegar komið var upp á Nýjabæjarfjallið var nægur snjór og gott færi. Öðru hverju var stoppað til að njóta útsýnisins og veðurblíðunnar. Fyrsti áfangastaðurinn var Laugafell þar sem hópurinn átti bensín. Þegar nær dró Laugafelli minnkaði snjórinn og því tók nokkurn tíma að finna færa leið. Á endanum komst allur hópurinn að skálunum og þar bættust við þeir tveir sem orðið höfðu seinir fyrir og hópurinn því stækkað í 11.

Ákveðið var að taka stefnuna á Gæsavatnaskála og hafa þar næturdvöl. Ekki voru þó allir jafn bjartsýnir á að þangað væri færst sökum snjóleysis enda kostaði það nokkrar krókaleiðir að komast fyrstu kílómetrana. Snjórinn jókst hins vegar eftir því sem austar dró og fljótlega voru allar þræðingar að baki. Ekki var mikið af krapablám, sumum til mikilla vinbrigða.

Spenningur við Bergvatnskvíslina

Fyrsti farartálminn sem mætti ferðalöngum var Bergvatnskvíslin skammt vestan Sprengisandsleiðar. Hún var opin þar sem komið var að henni og auk þess straumþung. Ekki virtust betri staðir til að fara yfir ofar eða neðar og því var ákveðið að leggja til atlögu. Var ekki laust við að nokkur spenningur ríkti í hópnum. Hlynur á Akri byrjaði á að skjótast yfir og gekk áfallalaust enda lausbeislaður á léttum sleða. Smári Sig. kom næstur á sínum WideTrac og var auk þess með kerru. Starumurinn hrifasaði sleðann undan ökumanni sem þó nái að hanga á honum öðru megin. Ferðin var rétt næg til þess að báðir komust yfir á hinn bakkann og ökumaðurinn blotnaði rétt hæfilega. Eftir þetta komu menn einn af öðrum og gengu gusurnar í allar áttir.

Áfram var haldið og þegar verið var að krækja fyrir Fjórðungsvatnið ók undirritaður sleða sínum í lækjarfarveg og braut öxul í búkkanum. Enginn varaöxull var með í för en viðgerðin sem framkvæmd var á staðnum er með þeim glæsilegri sem gerð hefur verið á fjöllum. Aðlaverkfærið var vasahnífur Sigurgeirs á Vélsmiðju Steindórs og hafði sá að geyma hin ólíklegustu verkfæri. Þar með tókst að bjarga ferðinni fyrir undirritaðann. Í Gæsavatnaskála var komið um miðnætti eftir að stðór hluti hópsinms hafði fest sleða sína í krapa við Fjórðungsvatnið. Þá var hafist handa við að sjóða og snæða saltkjöt en síðan lagst til svefns. Seinna um nóttina bættust við þeir 4 sem síðastir höfðu lagt af stað.

Um Vatnajökul þveran og endilangan

Risið var árla úr rekkju, eða um kl. 6 (enda hafði sumum ekki komið dúr á auga eftir saltkjötsátið um nóttina), og haldið af stað um kl. 8. Stefnan var tekin upp á Vatnajökul og inn í Grímsvötn. Veðrið hafði verið gott daginn áður en nú sannaðist hið forkveðna að lengi getur gott batnað. Þá var færið á jöklinum einnig sérlega gott. Hluti hópsins tafðist við viðgerð á einum sleðanum en þegar allir voru komnir upp á Grímsfjall var ákveðið að taka stefnuna á Skálafellsjökul og taka bensín við skála Jöklaferða. Sóttist ferðin þangað vel. Skálinn sjálfur er í 840 metra hæð yfir sjó og raunar það hótel á Íslandi sem hæst stendur.

Ákveðið var að hafa næturstað í Sigurðarskála í Kverkfjöllum en þegar aka átti af stað kom í ljós að tveir af sleðunum neituðu alfarið að fara lengra og hefur sennilega líkað félagsskapurinn á Skálafellsjökli vel. Þá varð því að skilja eftir en ökumenn og farangur fluttur á aðra sleða. Síðan var ekið yfir jökulinn í Kverkfjöll og niður að Sigurðarskála. Þangað var komið klukkan að ganga 11 eftir nokkuð brölt síðasta spottann. Að lokinni máltíð var lagst til hvílu og víst að margir urðu því fegnir enda löng dagleið að baki.

Heim á leið

Morguninn eftir var Sigurðarskáli kvaddur og byrjað á að skoða sig um í Kverkfjöllum. Víst er að ægifegurð staðarins lætur engan ósnortinn og sá sem þar stendur skilur vel setninguna „land elds og ísa,“ sem gjarnan er notuð um Ísland. Þarna má sjá endalaust samspil og átök jökulsins og jarðhitans sem engan endi tekur og má ekki á milli sjá hvor hefur betur.

Frá Kverkfjöllum var stefnan tekin á Gæsavötn að nýju, bensíni hellt á sleðana og síðan haldið áfram í Laugafell. Að sjálfsögðu er ómissandi að fara í laugina og síðan létu menn sólina þurrka sig. Að lokinni mikilli kvöldmáltíð var lagt af stað niður á Öxnadalsheiði. Var ekki laust við að fararskjótar væru orðnir nokkuð heimfúsir og því ekið greitt.

Botnrannsóknir á Nýjabæjarfjalli

„Hvern sjálfan andsk… var ég að gera,“ var það fyrsta sem flaug í gegnum huga söguritara er hann horfði á eftir sleða sínum hverfa ofan í krapabá skammt sunnan Urðarvatna. Alla jafna er lítið mál að sigla sleðum á vatni en nú fór eitthvað úrskeiðis. Vatnið var tæplega einn og hálfur metri að dýpt og langt til lands. Nú voru góð ráð dýr en eftir að hafa atast í vatninu góða stund, nær dauða en lífi af kulda, fékkst undirritaður til að koma í land og var snarlega færður í þurr föt. Annar sleði hafði sokkið skammt frá en þó nær landi.

Hófust nú björgunaraðgerðir sem hefðu verið óhugsandi nema vegna þess að tvennar vöðlur voru með í för. Að tæpum 4 tímum liðnum voru sleðarnir komnir á land og voru nú teknir í tog. Af 15 sleðum sem lögðu af stað voru því aðeins 11 eftir gangfærir. Aldrei stendur á mönnum í tilfellum sem þessum að fórna sleða sínum til að draga félagann. Slíkt er einfaldlega talið sjálfsagt mál þrátt fyrir að það hafi mikið óhagræði í för með sér fyrir þann sem dregur.

Eftir stutt kaffistopp í Berglandi var haldið af stað norður Nýjabæjarfjall og sóttist ferðin fremur seint. Að lokum komst hópurinn þó í bílana þótt ekki hafi gengið átakalaust að komast síðasta spölinn niður Kaldbaksdalinn. Þeir ökumenn sem drógu hlífðu tækjum sínum hvergi og gekk þetta allt betur en margir þorðu að vona. Um kl. 5 á mánudagsmorgni voru síðan flestir komnir heim til sín og ekki seinna vænna að fá sér smá blund þar sem vinnudagur var framundan.

Í ferðinni voru um 650 km lagðir að baki á þremur dögum. Allan tímann lék veðrið við ferðalangana og var ekki laust við að menn væru nokkuð skellóttir í andliti fyrstu dagana á eftir. Ferðafélagar voru: Úlfar Arason, Rúnar Arason, Hreiðar Hreiðarsson, Smári Sigurðsson, Úlfar Hreiðarsson, Sigurgeir Steindórsson, Kjartan Snorrason, Jón Björnsson, Tryggvi Aðalbjörnsson, Gunnar Sveinbjörnsson, Grétar Ingvarsson, Bolli Ragnarsson, Jóhann Oddgeirsson og Hlynur Þórsson. Texti og myndir: HA

(Þessi saga birtist upphaflega í dagblaðinu Degi 17. júlí 1993 og er birt hér lítið breytt)

Vorið 1987 fór hópur Eyfirðinga afar skemmtilega vorferð inn á hálendið. Hafa slíkar ferðir síðan verið árlegur viðburður í þessum hóp ef mögulegt hefur verið að koma þeim við. Ferðasagan var í grófum dráttum þannig að lagt var upp af Öxnadalsheiði og ekið í Laugafell til gistingar fyrsta kvöldið. Daginn eftir var byrjað á að fara túr á Hofsjökul áður en stefnan var tekin á Nýjadal. Þar var fyrir hópur Eyfirðinga sem kom að sunnan og ætlaði með hópnum norðuraf. Gist var í Nýjadal og ekið daginn eftir upp Köldukvíslarjökul og upp á Bárðarbungu. Þaðan var stefnan tekin í Grímsvötn og síðan aftur til baka í Nýjadal. Úr Nýjadal var farið í Laugafell til að gista og þaðan niður á Öxnadalsheiði. Veðurblíða var með eindæmum annan tímann enda ekki laust við að sleðar eyddu nokkru meira en ráð var fyrir gert. Myndir HA